De industriële revolutie 4.0

Wat is de industriële revolutie 4.0 eigenlijk?

We staan aan de vooravond van een nieuwe Industriële Revolutie. De één noemt het de derde, voor anderen is het al de vierde en misschien zijn het er wel vier tegelijk. Duidelijk is dat er een hoop staat te veranderen voor organisaties: verhoudingen verschuiven, nieuwe producten en diensten maken hun opwachting. Nieuwe branches en beroepen verschijnen en andere verdwijnen. Er worden andere competenties vereist; opleidingen en scholieren moeten hierin mee. (zie; de impact voor jou!)

 (Bron; Frankwatching.com)

ING Innovatie Index  /  Oktober 2015

De belofte van deze revoluties is een gezondere wereld met meer welvaart, met gemeenschappen die lokaal hun eigen producten en energie maken. Maar dat is zeker geen vanzelfsprekendheid. En blijkt uit de geschiedenis dat we echt gelukkig worden van meer technologie?

De automatiseringsrevolutie

Allereerst is er de visie van intelligente geautomatiseerde productie, gepresenteerd door bedrijven als General Electric en Siemens en diverse overheden. Na de stoommachine, elektriciteit, computers en telecomnetwerken is het nu aan intelligente machines en geavanceerde analysetechnieken om productieprocessen nog beter te maken. (Zie ook The Internet of Things)

De Amerikanen noemen het the industrial internet, de Duitsers spreken van Industrie 4.0 en cyber physical systems. Alles in de fabriek, van productierobots tot transportbanden en productonderdelen, communiceert met elkaar. Zo worden producten slim en efficiënt door de fabriek geleid. (Zie slimme fabrieken). Storingen worden zoveel mogelijk zelf opgelost en anders wordt er een alternatieve route bedacht. Het werk wordt slim en flexibel verdeeld tussen de apparaten en de enkele productiemedewerkers die nog nodig zijn. De zelforganiserende fabriek is een feit.

(Bron; Frankwatching.com)

Het gaat niet alleen om productiefabrieken voor bijvoorbeeld auto’s, maar ook om ziekenhuizen, olie en gaswinning. Het betreft alle processen die draaien om productie en logistiek. Een ziekenhuisbed en een pakketje van Bol.com hebben meer overeenkomsten dan je zou verwachten. (Zie ook de toekomst van de FMCG-branche)

De makersrevolutie

Ondertussen maakt nog een andere revolutie haar opwachting: die van de ‘Makersbeweging’. Ontwikkelingen op het gebied van 3D-scannen, ontwerpen en printen en andere handige doehetzelf-gereedschappen maken iedere consument tot een ‘prosument’ en veranderen passieve burgers in ontwerpers, producenten en aanbieders van hun eigen producten. Dankzij internet en sociale media kunnen deze producten wereldwijd verspreid en verkocht worden. Zelfs de financiering hoeft dankzij crowdfunding geen belemmering te zijn.

Producten kunnen nog meer individueel op maat gemaakt worden, productie kan kleinschaliger worden en dichterbij de consumenten plaatsvinden. Het gehele productieproces kan worden herontworpen: van product-idee, productontwikkeling, prototype maken, financiering, productie, distributie en logistiek tot marketing.

We mogen rekenen op een impact zoals de internetrevolutie die heeft gehad, met talloze nieuwe innovatieve bedrijven die nieuwe verdienmodellen ontwikkelen en delen van het productie- en distributieproces op een nieuwe manier organiseren. Bedrijven die gebruikmaken van de wisdom of crowds en inspelen op de sharing economy in navolging van Google, Facebook, Marktplaats, Uber en AirBnB.

De groene revolutie

De ontwikkeling van smart cities en energy grids* zorgt voor een verdere revolutie, in combinatie met hernieuwbare en groenere energiebronnen. Met geavanceerde planningssystemen en data-analyses willen bedrijven als IBM en Siemens onze steden energiezuiniger maken door logistieke processen en de energiehuishouding (verbruik, CO2-uitstoot etc.) beter te managen. Dat alles onder de noemer van ‘Smarter Planet’ en ‘Sustainable Cities’.

* Een ‘grid’ is een systeem dat gebruikt maakt van informatie via een twee richtingsverkeer met behulp van communicatietechnologieën, en computer intelligentie, op een geïntegreerde manier voor bijv. elektriciteitsopwekking, -distributie en -consumptie.

Tegelijkertijd worden burgers deels ook energieproducent dankzij zonnepanelen, kleine windturbines, snelgroeiende planten en energie producerende algen. De elektrische auto met zonnepanelen op het dak wordt een rijdende energiebron die dankzij het intelligente energienetwerk zijn ‘overtollige’ energie op de juiste plaats en tijd kan afleveren. Talloze nieuwe diensten en slimme energieoplossingen worden mogelijk en nieuwe energiemarkten waar vraag en aanbod elkaar ontmoeten, dankzij het energie-internet.

De circulaire revolutie

In de circulaire economie worden kringlopen van grondstoffen en afvalstoffen weer gesloten. Producten of onderdelen ervan worden hergebruikt. (Zie AGF toekomstperspectief) Bij het ontwerp van producten en diensten wordt daar al vanuit gegaan, bijvoorbeeld doordat onderdelen gemakkelijk te scheiden zijn en te hergebruiken. Producten mogen ook langer houdbaar zijn of van materiaal dat in eerste instantie duurder is.

(Bron; Frankwatching.com)

Er worden nieuwe verdienmodellen ontwikkeld. Producten kunnen als dienst worden aangeboden waarbij je betaalt voor het gebruik of de toegang, in plaats van bezit, zoals Spotify voor muziek. Zo bestudeert Miele de mogelijkheid om gratis wasmachines te leveren en te laten betalen per wasbeurt. Philips experimenteert met het betalen voor de hoeveelheid verlicht kantoorpand.

De circulaire economie kan rekenen op steeds meer aandacht. Zo stond het onderwerp tijdens het World Economic Forum, (voor info; klik op de link) hoog op de agenda. Ook steeds meer bedrijven, zoals Philips, zien in dat innovatie een proces van cocreatie en co-ownership is met alle relevante stakeholders(voor info; klik op de link) niet allen technologische maar ook maatschappelijke, zoals burgers en overheden.


Meer welvaart en groei

Of het nu de derde of vierde revolutie is, het is duidelijk dat deze ontwikkelingen op dit moment gelijktijdig plaatsvinden en dat ze de structuur van onze samenleving de komende decennia ingrijpend gaan veranderen.

De wetenschap (waaronder; economie en techniek)  belooft ons ‘hyperproductiviteit’ en een terugkeer van de maakindustrie naar het Westen, omdat arbeidskosten en grote productieaantallen minder belangrijk worden. Geen wonder dus dat overheden deze ontwikkelingen met open armen verwelkomen. Zowel de Verenigde Staten als de Europese Commissie hebben home-shoring en re-industrialisation als een speerpuntvoor het industriebeleid gekozen voor de komende jaren.

De revoluties beloven ook dat we minder grondstoffen verbruiken, die deels zelf produceren en hergebruiken. Het ideaalbeeld is een volledige zelfvoorziening van lokale gemeenschappen in hun eigen grondstoffen. Niet langer afhankelijk van bijvoorbeeld Afrikaanse landen voor de zeldzame metalen in onze smartphones en aardgas uit Rusland.

De technologie schept én vernietigt banen

Toch zijn deze beloften van banengroei en welvaart niet zomaar terecht. De afgelopen decennia liep de productie van computerchips, vrijwel volledig geautomatiseerd, in Europa terug ten opzichte van die in Azië. De logica van internationale markten en de concentratie van productie speelt daarbij zeker een rol met Azië als winnaar. Chinese productie kan net zo goed profiteren van de technologische ontwikkelingen.

En als de industrie terugkeert dan is het de vraag of dat veel banen zal opleveren. De fabrieken van de toekomst vragen in ieder geval minder mankracht, omdat ze meer zelf kunnen. Productiviteit en werkgelegenheid, de klassieke economische graadmeters voor groei en welvaart, raken steeds meer ontkoppeld. In diverse publicaties wordt dan ook gewaarschuwd voor een nieuwe golf van werkeloosheid die niet alleen de lagere arbeidersklasse zal raken maar vooral de middenklasse. Anderen geven aan dat het zo’n vaart niet zal lopen, en dat de vorige revoluties uiteindelijk hebben geleid tot meer werkgelegenheid en welvaart, zij het op andere terreinen.

Het licht gaat uit

De ontwikkeling van duurzame energiebronnen is eveneens een taai en weerbarstig proces vol nieuwe uitdagingen. De meeste van de huidige groene energiebronnen leggen een groot beslag op onze leefruimte: uitgaande van onze huidige energieconsumptie hebben we vele malen het huidige oppervlak nodig aan zonnepanelen en windmolens. De volgende uitdaging is de stabiliteit van het energienetwerk en de leveringszekerheid.

Doorbraken in energieopslag, betere batterijen, zullen nodig zijn. Een ander vraag is hoe de energieprijs zich zal ontwikkelen: als we allemaal tegelijk veel produceren kan de prijs snel dalen, maar wat als we de energie het hardst nodig hebben, in de winter als het te hard waait voor de windmolens, de algen het te koud hebben en de zonnepanelen te weinig licht opvangen?

Alles bij elkaar gaan we spannende tijden tegemoet met veel ontwikkelingen die – het kan bijna niet anders – een revolutie zullen gaan veroorzaken.

Keer terug van Jouw talent en de industriële revolutie naar Talentenbranche